Lamelli pergolalar, son yıllarda giderek daha popüler hâle gelen bir gölgelendirme sistemidir. Modern bir görünüme sahiptir, gölge sağlar, hava sirkülasyonuna izin verir ve lameller kapatıldığında yağmura karşı koruma sunan bir yapıdır.
Ancak hafif bir lamelli pergola (ucuz manuel bioklimatik) ile doğru mühendislikle üretilmiş bir bioklimatik sistem arasında önemli bir fark vardır. Bu farkı ürün açıklamalarından ve fotoğraflardan anlamak zordur.
Yapı ürünleri mağazasından, bir internet sitesinden ya da yerel bir tedarikçiden ucuz manuel bioklimatik satın almayı düşünüyorsanız, bu rehber aslında ne satın aldığınızı anlamanıza yardımcı olmak için yazılmıştır.
Lamelli pergola, genellikle lamel olarak adlandırılan, dönebilen yatay alüminyum kanatlardan oluşan bir gölgelendirme yapısıdır. Sisteme bağlı olarak lamellerin hareketi, bir kol yardımıyla manuel ya da bir motor / piston yardımıyla mekanik olarak sağlanabilmektedir. Lamellerin açısı değiştirilerek mekanınıza giren güneş ışığı miktarı, hava giriş - çıkışı ayarlanabilir ve yağmur ile rüzgar gibi dış etkenlerden korunma sağlanabilmektedir.
Lameller açık konumdayken hava ve güneş ışığının serbestçe geçmesi mümkündür. Lameller kısmen kapalıyken havalandırmayı korurken gölge oluşturmak da mümkündür. Lameller tamamen kapandığında ise yağmur ve rüzgar gibi etkenlerden koruyan tam kapalı bir çatı hâline gelmektedir. Hareketli lameller ile açılıp kapanma özelliği temel olarak bioklimatik sistemler ile aynıdır. Peki bu sistemler arasındaki fark nedir?
Hayır, kesinlikle değildir.
Bu, pergola pazarındaki en büyük yanlış anlaşılmalardan biridir.
Lamelli pergolalar, bioklimatik sistemlerin ucuzlatılarak her bütçeye uygun hale getirilmesinin sağlanması fikrinin bir ürünüdür. Ancak iki ürün, neredeyse birbirinin aynısı görünüp aynı prensiple lamel hareketi sağlasa da farklı ürünlerdir.
Hafif bir lamelli gölgelik (ucuz manuel bioklimatik), öncelikle güneşten ve yağmurdan korunma, konut bahçelerinde çardak olarak kullanım, mevsimlik kullanım ve düşük maliyetli kurulum gibi amaçlar için tasarlanan bir üründür. Bioklimatik sistem ise yapısal yükler, rüzgar dayanımı, kar yükleri, geniş açıklıklar, kalıcı kurulum, motorlu çalışma, uzun vadeli dış mekan kullanımı ve opsiyonel yan kapatma sistemleri gibi unsurlar etrafında tasarlanmış bir üründür. Rüzgar ve kar taşıma kapasiteleri bu sistemler arasındaki en temel ayrımlardan biridir.
İki sistem arasındaki temel farklardan birisi de budur.
Hafif bir gölgelendirme sistemi, tasarlandığı amaç için gayet iyi bir üründür. Ancak bu durum, onu kapalı bir yaşam alanı oluşturmaya otomatik olarak uygun hâle getirmez.
Hafif bir manuel bioklimatik satın alınıp üzerine sürme cam, giyotin cam, pencere gibi sistemler eklendiği zaman bu sistem artık üretim amacının çok dışına çıkmış olur.
Eklenen camlar, yapıya ekstra bir ağırlık katmaz, ancak kapalı yan panellere etki eden rüzgar, yan kısımları kapatılmamış bir sisteme etki eden rüzgardan çok farklı davranmaya başlar. Yan kısımları kapatarak bu sistemi bir odaya dönüştürme düşüncesi, sistemin tasarlanmadığı yüklere maruz kalmasına sebep olabilir.
Bu durum, kar yağışı alan bölgelerde özellikle önemli bir konudur. Lamelli pergolaların aslında bir gölgelik olarak tasarlandığı unutulmamalıdır. Yoğun kar yağışında lameller kapalı konumda bırakılırsa üzerinde kar birikebilir ve kar yükü sistemin taşımak üzere tasarlandığı değerin üzerine çıkarsa sistemin gövdesinin yamulmasına, lamellerde eğilmeye ve mekanizmalar ya da ankrajlarda hasarlara sebep olabilir, hatta sistem çökebilir. Bu nedenle kar yükü kapasitesinin, karlı bir iklimde pergola satın almadan önce her zaman kontrol edilmesi gereken bir husus olduğu unutulmamalıdır.
"Alüminyum sağlamdır" şeklindeki bir ifade, kabul edilmemesi gereken bir yaklaşımdır. Evet alüminyum sistemler sağlamdır ancak alüminyumdan yapılmış olması bir sistemin yapısal bütünlüğünün de sağlam olacağı anlamına gelmemektedir.
Kar yükü dışında diğer önemli bir fark da yalıtımdır. Bioklimatik sistemlerde kullanılan lameller, lamelli pergolalara göre daha geniş ve yüksektir. Ayrıca bioklimatik sistemlerde lamellerin iç kısımlarına yalıtımı artırması amacıyla EPS (Strafor) veya PU (Poliüretan) dolgu yapılmaktadır. Lamelli pergolaları kışın da kullanmak amacıyla almayı düşünüyorsanız, kışın ortaya çıkacak ısıtma maliyetleri ve bu maliyetlere rağmen ısınmayacak bir odanızın olmasını göze almanız gerekmektedir.
Özellikle sıcak iklimli bölgelerde yaşayanlar, lamelli pergola satın alıp, etrafını cam sistemleriyle kapatarak bahçelerinde serin bir gölgelik kurmak istemekteler. Fakat böyle bir durumda da Bioklimatik sistem, lamelli pergolanın önüne geçmektedir. Sıcak bir yaz gününde ince lamelli ve lamellerinde dolgu bulunmayan bir lamelli pergola, etrafı kapatıldığında tabiri caizse tamamen bir fırına dönmektedir. Özellikle ucuz olduğu için bu sistemi alan kişiler, yine daha ucuz olduğu için tek camlı veya standart çift camlı cam sistemleri satın almaktadır. Bu da hem gelen güneş ışığının cama ulaştığında camın bir mercek gibi davranarak ışığı daha yakıcı hale getirmesine hem de mekanın bir sera gibi davranmasına sebep olur.
Bu nedenler göz önüne alındığında, eğer eviniz sıcak bir iklimde bulunuyorsa böyle bir odayı yalıtımlı çatı sistemi ve solar low-e camlar gibi güneşin yakıcı etkisini kıran camlara sahip sistemler kullanarak kurmanız gerekmektedir.
Bioklimatik sistemler ciddi miktarda alüminyum kullanmaktadır. Alüminyum da metal borsalarında sürekli alım-satımı yapılan bir emtiadır. Alüminyumun kilogram fiyatı borsa hareketlerine bağlı olarak saniyelik olarak değişmektedir. İşte manuel bioklimatiklerin yani lamelli pergolaların çıkış nedeni budur. Sürekli oynayan ve anlık olarak fiyatı değişen bir malzemenin kullanımı ne kadar azaltılırsa fiyat o kadar düşer mantığıyla üretilmişlerdir.
Örneğin tasarıma bağlı olarak, bir bioklimatik sistem, hafif bir bahçe tipi manuel bioklimatik sisteme göre metrekare başına 4 kat daha fazla alüminyum kullanmaktadır. Bu rakam tam bir değer değildir. Genişlik ve açılım ölçüsüne göre kullanılan alüminyum miktarı değişmektedir. Bunun dışında sistemde lamellerin içine kullanılan köpük dolgular, motor seçenekleri ve hareket tipleri gibi seçenekler bioklimatik sistemi lamelli pergoladan pahalı kılmaktadır. Ancak prensip basittir. Ne kadar malzeme, o kadar fiyat artışı demektir. Ucuz sistem, farklı bir amaç için tasarlandığı için ucuz olan bir sistemdir.
Önemli noktalardan biri de budur. Eğer amacınız çevresini perdeyle veya hafif bir sistemle kapatabileceğiniz,Çok soğuk olmayan havalarda küçük bir ısıtıcıyla bahçenizde vakit geçirebileceğiniz, güneşli ve sıcak havalarda serin kalabileceğiniz, havalandırma sağlayabileceğiniz, yağmurdan ve güneşten üst düzeyde koruyacak şık ve güzel bir sistem almak ise lamelli pergolalar sizin için çok uygun bir seçenektir. Böyle bir durumda yüksek kar yükleri, geniş açıklıklar ve dört mevsim kapalı kullanım için tasarlanmış ağır hizmet tipi bir yapıya para ödemek gereksiz bir harcamadır.
Bu sistemlerde sorun bir gölgelik alıp ondan yalıtımlı bir oda performansı beklemektir.
Sadece bir gölgelik mi istiyorum? Cevap evetse, hafif bir manuel bioklimatik / lamelli pergola mükemmel bir tercihtir.
Dört mevsim kullanılabilen bir dış mekan odası mı istiyorum? Bu durumda aranması gereken şey, doğru mühendislikle üretilmiş bir bioklimatik çatı sistemi ve uygun yan kapatma sistemleridir.